Okulöncesi Dönemdeki Çocuklar ve Özellikleri Hacettepe Üniversitesi, Psikoloji Bölümü Hazırlayan: Doç. Dr. Melike Sayıl Çocuklar bir günde bebeklikten okulöncesi döneme geçmezler. Siz çocuğunuzun ne kadar aksi ve işbirliğine girilmesi ne kadar zor bir çocuk olduğunu düşünüp durur ve bu duruma üzülürken bir süre sonra çocuğunuzun gerçekten büyümüş olduğunu, bir bebek gibi değil de bir çocuk gibi davrandığını farkedersiniz. En azından günün büyük bir kısmında böyle davranır. Bir çocuğu çocukluk dönemine sokan asıl değişmeler 2,5 – 3,5 yaşları arasındaki değişmelerdir. Okulöncesi Çocuğu Kimdir? Çocuklar bir günde bebeklikten okulöncesi döneme geçmezler. Siz çocuğunuzun ne kadar aksi ve işbirliğine girilmesi ne kadar zor bir çocuk olduğunu düşünüp durur ve bu duruma üzülürken bir süre sonra çocuğunuzun gerçekten büyümüş olduğunu, bir bebek gibi değil de bir çocuk gibi davrandığını farkedersiniz. En azından günün büyük bir kısmında böyle davranır. Bir çocuğu çocukluk dönemine sokan asıl değişmeler 2,5 – 3,5 yaşları arasındaki değişmelerdir. Bir okulöncesi çocuğu dil gelişimi sayesinde artık daha az şey yapmaya daha çok şey söylemeye başlar. Becerileri artar ve daha çok şeyi başarır. Daha çok şeyi başardığını hissettikçe kendini daha çok içinde yaşadığı dünyanın bir parçası sayar ve o dünyayı genişletmek için daha çok zaman ve enerji harcar. Çocuğunuzun kendi kendine soyunma, yemek yeme ve ayakkabılarını giyme gibi becerileri arttıkça size daha fazla zaman kalır; ancak bu kez de kalan zaman çocuğun büyüleyici zihin gelişimini keşfetmek ve izlemekle geçer. Günden güne daha çok şeyi hatırladığını, daha önce öğrendiği bir şeyi unutmayıp yeni bir durumda kullandığını, isteklerini ertelemede zorlandığını ama seçim şansı verildiğinde basit seçimleri yapabildiğini görürsünüz. Okulöncesindeki çocuklar kendi etkinliklerini yetişkinlerin yaptığı gibi, hareket, düşünme ve duygulanım olarak ayrıştıramazlar. Bedenlerini kendileri olarak düşündükleri için bedenin gücü ve ne ölçüde etkili kullanıldığı her iki cinsiyet için de önemlidir. Bedeniyle yaptığı bir işte başarısız olan çocuk kendini tümüyle başarısız hisseder. Kendi gücünü bilmek, kendini ortaya koymak ve başarabileceklerini görmek ister. Yürüyebildiğini bilir, fakat ne kadar hızlı yürüdüğünü görmek ister, tırmanabildiğini bilir, fakat gördüğü bir duvara tırmanıp tırmanamayacağını merak eder. Bilek kuvvetiyle kaldıramadığı bir eşyayı omzuna kuvvet vererek kaldırabileceğini görür. Deneyimleri sonunda bizim için sıradan olan pek çok şeyi keşfeder. Örneğin, ayaklarını biraraya getirerek topu durdurabileceğini, avuç içinde ıslak kumu taşıyabileceğini fakat kuru kumu taşıyamayacağını, bayır aşağı koşabileceğini oysa bayır yukarı koşamayacağını, bir tahtanın üstünde elleri iki yana açık olarak yürüyebileceğini fakat lolipopu ağzına koymak istediğinde düşeceğini yaşayarak öğrenir. Bedeni ve zihni birlikte hareket ettiği için televizyonda dört nala giden atları gördüğünde kendisi de odada öyle koşar, bağırır, zıplar ve yerinde duramaz. Duygularını da hala bir ölçüde bedeniyle ifade etmeye devam ettiği için kızınca ağlayıp kendini yere atabilir. Sevgisini göstermek için gelip sık sık sizi öpebilir. Bu davranışlar içindeki bir çocuk, özellikle kalabalık yerlerde bu tür duygu gösterimleri sebebiyle utandırılmamalı ve fiziksel ceza uygulanmamalıdır. Bir okulöncesi çocuğa sahip olmanın en zor tarafı, onun duygularını, düşüncelerini ve davranışlarını kabul etmek ancak onu incitmeden bunların uygun biçimde nasıl ortaya konulacağını öğretmektir. Okulöncesi Dönemdeki Çocukların Genel Gelişim Özellikleri 1-2 YAŞ Çevreyi keşfeder, dolapları, çekmeceleri açar kapar, eşyaları taşır. Manipüle edebildiği herşeyle ilgilenir Günde 1 kez uzun bir öğle uykusuna yatar. Kısa bir süre oyuncaklarıyla bırakılırsa kendi kendine oynar Tüm bedenini keşfetmeye çalışır 2-3 YAŞ Koşar, tırmanır, iter, çeker, zıplar çok aktiftir Bacakları çarpık görünür Elleriyle ve kaşıkla yiyebilir, bardaktan içebilir Elbiselerinin bazılarını çıkarabilir Cinsel organlarını keşfeder Daha az uyur, daha kolay uyanır Tekrarlanan günlük etkinliklere uyum sağlar ve bunlardan hoşlanır Herşeyi kendi kendine yapmak ister İnatçı ve kararsızdır. Sık sık fikir değiştirir Ani duygu değişimleri ve öfke nöbetleri gösterir Yetişkinleri taklit eder Yaşıtlarıyla birlikte oynayamaz Paylaşmayı, beklemeyi, vazgeçmeyi kolay beceremez Suyla oynamayı sever Tek sözcükler ve kısa cümleler kullanır Devamlı hayır der. Olumsuzdur Konuşabildiğinden daha fazlasını anlar 3-4 YAŞ Koşar, zıplar ve tırmanır Kendi kendine yemek yiyebilir, fincandan içebilir Bazı şeyleri dökmeden taşıyabilir Kendinin soyunup giydirilmesine yardımcı olabilir Öğle uykusuna yatmayabilir fakat sessizce oynar Yetişkinlere cevap verebilir, onaylarını ister Onay görmediğini belirten ifadelere duyarlıdır İşbirliğine girer, basit işler için bir yere gönderildiğinde koşarak gider “Ben de” dönemidir. Her şeyin içinde yer almak ister Her şeyi merak eder Hayal gücü kuvvetlidir. Karanlıktan ve hayvanlardan korkabilir. Hayali arkadaşları olabilir Konuşkandır. Genellikle kısa cümleler kurar. Bekleyebilir ama sabrı azdır Oyuncakları sepete toplama gibi küçük sorumluluklar alabilir Kendi kendine gayet iyi oynar fakat grup oyunlarında problemlerle karşılaşılır Karşı cinsten ebeveyne yakınlık duyar fakat zaman zaman değiştirebilir Kıskançtır. Özellikle yeni bir bebeğe tahammül edemez Suçluluk duyabilir Sürekli sızlanarak, ağlayarak ve sevgiyi garanti etmeye çalışarak duygusal açıdan güvensiz olduğunu gösterebilir Parmak emerek, tırnak yiyerek vb davranışlarla gerginliğini azaltmaya çalışabilir Kendini ifade etmeye çok açıktır 4-5 YAŞ Kilo almaya ve boyu uzamaya devam eder Hareketlerindeki koordinasyon artar Yeme, uyuma ve dışkılama alışkanlıkları düzenlidir Çok hareketlidir Bir şeylere başlar ama her zaman başladığını bitirmez Patron gibi davranır Diğer çocuklarla oynar fakat sürekli kendini savunur ve korur Kavgaları kısa sürer Büyük bir filozof gibi güzel konuşur Hikayeler anlatır ve abartır Uygunsuz sözcükleri yerli yersiz kullanır Heceleri bir araya getirerek anlamsız sözcükler üretmekten hoşlanır Güler, kikirder Her şeyi ağırdan alır oyalanır Söylendiğinde elini yüzünü yıkar Nasıl ve Niçin soruları sorar Etkin bir hayal gücü vardır Akranlarına bağımlılık gösterir Sayfa 1 | 2 Anne & Baba Okulu Ana Sayfa